De
Republiek Malta wordt gevormd door een vijftal eilanden
waarvan er drie bewoond zijn: het hoofdeiland Malta, het
veel kleinere Gozo, en het er tussen gelegen rotseilandje
Comino. Cominotto en Filfla zijn twee onbewoonde vogeleilandjes.
De Maltezer Archipel die een totale oppervlakte beslaat
van 316 km², ligt hemelsbreed ca. 92 km ten zuiden
van Sicilië. Daarvan wordt de eilandengroep gescheiden
door het Kanaal van Malta. Naar het westen toe liggen enkele
onbewoonde Italiaanse eilandjes; verder vindt u ten westen
de kust van Tunesië en in het zuiden ligt Libië.
Het hoofdeiland Malta beslaat bijna 80%
van de totale oppervlakte van de archipel. De naam is afgeleid
van het Fenicische 'malet' dat toevluchtsoord betekende
en refereerde aan de vele getijloze vluchthavens van het
eiland.
Geschiedenis
In de prehistorie werd Malta al bewoond door volkeren, waarschijnlijk
afkomstig van Sicilië. Veel volkeren probeerden het
eiland te veroveren, maar dit is nooit echt gelukt. Wel
diende het als tussenstation om vanuit Europa naar Afrika
te komen en andersom.
Zo waren de Arabieren, Normandiërs, Spanjaarden, de
ridders van St. John, Fransen, Britten en nog vele anderen
op het eiland en lieten allen hun sporen na. Deze sporen
zijn vandaag de dag nog steeds terug te vinden in de levenswijze
van de Maltesers, in de taal en de gerechten op de kaart
van een restaurant.
Klimaat
Het mediterrane klimaat kenmerkt zich door warme droge zomers
en gematigde vochtige winters. De zomers duren er van mei
tot in oktober met een gemiddelde temperatuur van ca. 27°C.
Het warmst zijn de maanden juni, juli en augustus; de temperatuur
kan dan tot ver boven de 30°C oplopen en het aantal
uren zon per dag is dan meer dan 12. De sirocco kan de temperatuur
nog verder doen stijgen, vooral in september en oktober.
November is ook nog uiterst aangenaam met gemiddelde waarden
van 18 tot 22°C. De regenkansen nemen dan echter aanzienlijk
toe.
De maanden waarin de meeste regen valt zijn oktober, december,
januari en februari. De totale jaarlijkse hoeveelheid neerslag
is relatief gering: ca. 500 mm. Soms lijkt het echter of
die hoeveelheid in één keer naar beneden komt!
De temperatuur van het zeewater loopt vanaf
april met ca. 16°C snel op tot 25°C Celsius in augustus.
Pas laat in december daalt de zeewatertemperatuur weer onder
de 16°C
Flora en Fauna
Een blik op het dorre landschap laat weinig hoop op een
weelderige vegetatie achter de volgende heuvel. Als men
al op enige flora van formaat stuit, betreft het doorgaans
gecultiveerd groen in de vorm van palmen, oleanders en mimosa,
waarmee de projectontwikkelaars de tuinen van hun betonnen
creaties tot een schaduw van het hof van Eden hebben gemaakt.
Ook in en rondom de hoofdstad Valletta is het lommerrijke
groen voor het grootste deel in de hoogtijdagen van de ridders
aangeplant. Ware oases in het kale Maltezer landschap vormen
de tuinen van San Anton Palace, de Buskett Gardens (een
van de grootste openbare parken op Malta in de buurt van
de middeleeuwse hoofdstad Mdina).
De fauna van Malta vindt men op wat onschuldig
uitziende slangen, hagedissen en Noord Europese trekvogels
als ooievaars, zwaluwen en spreeuwen na, niet op het land,
maar onder water. De archipel ligt in het minst vervuilde
deel van de Middellandse Zee. Daardoor treft men hier vissoorten
aan die elders allang verdwenen zijn,
Een vogeleiland bij uitstek is Filfla dat
ca. 6 kilometer voor de zuidkust van het hoofdeiland Malta.
De Engelsen hebben de uit zee oprijzende rots lang als oefendoel
gebruikt voor de Royal Airforce. Maar tegenwoordig broedt
de stormvogel of 'Kangu ta' Filfla' er weer.
Karakteristiek voor Malta is de Maltezer hond die ook wel
Maltezer leeuwtje wordt genoemd. Het is een langharig dwergras
afgeleid van de keeshond. Het feit dat de invoer van honden
op de eilanden sinds lang streng verboden is, heeft er voor
gezorgd dat dit ras betrekkelijk zuiver is gebleven. Het
moet al ten minste 2800 jaar oud zijn, want dezelfde honden
staan afgebeeld op vazen uit de tijd van de Antieken.
Politiek/Economie
Malta is een jonge republiek. Op 13 december 1974 scheepte
de Engelse gouverneur-generaal zich in en werd de archipel
overeenkomstig de grondwet van 1964 uitgeroepen tot republiek
na 260 jaar de Britse vlag te hebben gediend. Malta maakt
sindsdien deel uit van de Commonwealth (Britse Gemenebest),
maar is militair neutraal, de laatste Britse troepen vertrokken
in maart 1979.
De wetgevende bevoegdheid is in handen van het parlement
dat uit één kamer bestaat. De 69 parlementariërs
worden na algemene verkiezingen, waaraan iedere burger vanaf
18 jaar mee kan doen, voor een zittingsperiode van vijf
jaar gekozen. Sinds de grondwetswijziging van 1987 vindt
de verdeling van de parlementszetels niet meer volledig
naar evenredigheid plaats. De partij die 50% van de totaal
uitgebrachte stemmen vergaart is automatisch verzekerd van
een meerderheid in het parlement. Een wat verwrongen constructie
die echter noodzakelijk is om staking van stemmen te voorkomen:
De twee grootste politieke partijen kunnen namelijk rekenen
op een vrijwel gelijke aanhang. De programma's liggen echter
zo ver uiteen, dat samenwerking is uitgesloten.
De belangrijkste partijen in het parlement zijn de regerende
Nationalistische Partij en de Labour-partij die in de oppositie
is. Staatshoofd is sinds de laatste verkiezingen van 4 april
1999 Guido de Marco.
Malta heeft een ongunstige handelsbalans:
er wordt aanzienlijk meer ingevoerd dan geëxporteerd.
Engeland heeft als belangrijkste handelspartner sinds kort
plaats moeten maken voor West-Duitsland waar 40% van de
export naar toe gaat. Bijna 70% van de totale export gaat
naar landen binnen de EG. Belangrijkste exportproducten
zijn: textiel, lichte industrieproducten en landbouwproducten.
De belangrijkste industrietak is de scheepsnieuwbouw
en -reparatie. Ruim 28 procent van de werkende bevolking
verdient daarin een boterham. Tot voor kort was de tweede
steunpilaar onder het BNP de textiel- en schoenindustrie.
Maar de lichte industrie (elektronica, auto-onderdelen,
hoogwaardige plastics, medische apparatuur, kleding, voedingsmiddelen)
is door de vestiging van buitenlandse bedrijven sterk gegroeid
en vormt thans de belangrijkste bron van inkomsten.
Ongeveer 45% van de archipel is gecultiveerd
waarvan een deel in terrasbouw. De meeste kavels zijn klein
en van oudsher met stenen muren afgebakend om erosie tegen
te gaan. De grond is betrekkelijk arm, maar intensieve bemesting
en het vaak ook opnieuw opbrengen van grond levert in sommige
gevallen drie maal per jaar een oogst op. Omdat slechts
een klein deel van de beschikbare landbouwgrond bevloeid
kan worden, is het teeltplan nogal eenzijdig – 's
zomers liggen de hooggelegen kavels vrijwel braak en wordt
alleen in de dalen nog geteeld. De belangrijkste producten
die de landbouw op Malta voortbrengt zijn aardappelen, uien,
tabak, tomaten en bloemen. Daarnaast ook citrusvruchten
en aardbeien. Mede door deze beperking neemt de kastuinbouw
en daarmee de productdiversiteit toe. Toenemende mechanisatie
die gezien de verkaveling overigens betrekkelijk bescheiden
is, heeft de afgelopen decennia het aantal boeren teruggedrongen.
Minder dan 10% van de beroepsbevolking is nog geheel of
gedeeltelijk in de landbouwwerkzaam.
De visserij speelt economisch een volstrekt
ondergeschikte rol. De vloot is klein en bestaat hoofdzakelijk
uit de traditionele, bontgekleurde kannizati met eenvoudige
drijfnetten plus een handvol treilers. Wat er in de kustwateren
wordt gevangen is niet voldoende voor de binnenlandse markt.
Belangrijke vissoorten die worden aangeland zijn de zwaardvis
en de goudmakreel.
Cultuur
De overgrote meerderheid van de bevolking (ruim 96%) wordt
etnisch als Maltees beschouwt, ca. 2% van de bevolking is
Brits. 92% van de eilandbewoners is belijdend lid van de
Rooms-Katholieke Kerk. De Maltezer kerkprovincie omvat één
aartsbisschop en één diocees. De Anglicaanse
Kerk (Church of England) verenigt samen met de Church of
Scotland en de Grieks Orthodoxe Kerk het verbrokkelde restant
van de kudde.
Het is zeker de moeite waard ter plaatse
te informeren naar lokale festiviteiten. Ieder dorp en iedere
stad heeft zijn eigen feestdagen. Daarop wordt de geboorte
of sterfdag van de plaatselijke patroonheilige gevierd,
een dag die 'triduum' wordt genoemd. Juist deze kleinschalige,
lokale evenementen geven een goed beeld van de Maltezer
cultuur. De festivals vinden doorgaans in de maand juli
plaats en duren een hele week. Afsluiting vindt altijd plaats
op een zondag, waarbij een levensgroot beeld van de beschermheilige
in processie wordt omgedragen.
In de lokale pers (The Times of The Sunday Times) vindt
u de meeste van deze lokale evenementen vermeld. Beide kranten
hebben ook een culturele agenda.
Het feest van de heilige Petrus en Paulus op 28 en 29 juni
is het belangrijkste feest van Malta en wordt op tal van
plaatsen gevierd. Centrum van de festiviteiten is echter
Buskett Gardens.
1 januari: Nieuwjaarsdag
10 februari: St. Paul’s schipbreuk
19 maart: St. Josef’s dag
31 maart: Bevrijdingsdag
maart/april: Goede vrijdag
1 mei: Dag van de Arbeid
7 juni: “Sete Giugno”
29 juni: St. Peter en St. Paul’s Feest
15 augustus: Maria Hemelvaart
8 september: “Our Lady of Victories”
21 september: Onafhankelijksdag
8 december: Maria Ontvangenis
13 december: Dag van de Republiek
25 december: Kerstmis
Bevolking
Malta telt ruim 345.000 inwoners en behoort daarmee tot
de dichtstbevolkte landen ter wereld. Het kent een licht
vrouwenoverschot, vooral op Gozo. In 1984 was de totale
populatie nog ca. 365.000. De bevolking veroudert echter
en neemt af, mede door emigratie. Om dat probleem het hoofd
te bieden is een speciaal ministerie voor ouderen ingesteld,
de 'Ministry for the Elderly'. Veel jongeren verlaten de
overbevolkte archipel om elders hun geluk te beproeven.
De grootste emigratiegolf vond plaats tussen 1948 en 1979
toen meer dan éénderde van de bevolking de
archipel verliet. Het toenemen van de werkgelegenheid in
de toeristenindustrie heeft tot nu toe niet geleid tot een
ombuiging van deze trend al is de curve wel afgezwakt en
zijn enkele tienduizenden voormalige emigranten weer teruggekeerd.
Door de aderen van de eilandbewoners vloeit Italiaans, Engels
en Arabisch bloed.
De officiële talen zijn Maltees en
Engels. Maltees is een van oorsprong Semitische taal, in
Latijns geschreven. Door de eeuwen heen zijn er veel woorden
uit het Engels, Italiaans en Frans overgenomen. Behalve
Engelstalige kranten en tijdschriften verschijnen er ook
kranten en weekbladen in het Maltees.
Tijdsverschil
Malta en Gozo hebben geen tijdsverschil vergeleken met Nederland.
De zomertijd en wintertijd lopen ook gelijk aan die in Nederland.
Beziensvaardigheden
Valletta
De hoofdstad Valletta en de steden rondom Grand Harbour
en Marsamxett Harbour vormen samen Malta's Randstad, bijna
tweederde van de bevolking van de archipel is in enkele
tientallen stadjes op het noordelijke deel van het hoofdeiland
geconcentreerd. Ze gaan geruisloos in elkaar over en vormen
zo een indrukwekkende agglomeratie.
Een typisch Maltezer stad is Valletta niet. Als zoiets al
zou bestaan. Daarvoor zijn bij het ontwerpen en de bouw
teveel Italianen en Fransen betrokken geweest en leunt de
monumentale architectuur te nadrukkelijk op de ideeën
van één enkele man, de 16e-eeuwse autochtoon
Gerolamo Cassar, die bovendien sterk dreef op Italiaanse
invloeden. Nergens ook op het eiland vindt men een stad
die zich zo trouwhartig langs de architectonische lijnen
van de renaissance heeft ontwikkeld.
Ook met zijn blokvormig stratenpatroon neemt de hoofdstad
een unieke positie in. Hoewel de ridders hoofdzakelijk uit
defensief oogpunt voor een dergelijk stratenplan kozen,
is dat idee in latere eeuwen elders vooral om esthetische
reden toegepast. Halverwege de 18e eeuw heeft men bij voorbeeld
in Portugal in diverse steden dergelijke stratenplannen
getekend (o.a. Lissabon en Vila Real de Santo António),
evenals bij de 19e-eeuwse stadsuitbreiding van Barcelona.
Daar heeft men echter de kans aangegrepen om het dambord
te larderen met nieuwe, en voorlopig nog unieke architectonische
creaties, zoals het Casa Milà van Gaudi. Dergelijke
avantgardistische concepten treft men in de Maltezer hoofdstad
in het geheel niet aan. Op het Royal Opera House na is alles
na de Tweede Wereldoorlog min of meer in oude stijl hersteld
of herbouwd. De hoge, smalle straten met hun dichte, vaak
fraai bewerkte balkons bepalen evenals in de voorafgaande
eeuwen het straatbeeld. Speelse, moderne architectuur treft
men er niet aan.
Wat Valletta wel met alle andere stadjes op Malta gemeen
heeft, is het warme, okerkleurige, soms naar grijs- of roodbruin
neigende verweerde kalksteen waaruit alles is opgetrokken.
Het rechthoekige stratenpatroon, dat vanaf het hooggelegen
centrum via straten en trapstraten naar de bastions afloopt,
levert een uniek effect op. Vanuit welke straat men ook
kijkt, vrijwel steeds kijkt men uit op de haven en weet
men zich door water omringd.
Achter de bastions die de stad aan de landzijde afgrendelen,
lopen drie hoofdstraten naar de noordpunt van het eiland
waarop St. Elmo ligt. De belangrijkste is Republic Street
die de stad door midden deelt. In de 16e eeuw heette de
straat Strada San Giorgio, een naam die onder Engels bestuur
passend veranderde in Kingsway. De twee grote straten die
daaraan aan weerszijden parallel lopen zijn Merchants Street,
het vroegere Strade Merchanti en Old Bakery Street, de voormalige
Strada Forni.
De zuidkust en het hoogland
Vanuit de noordelijke centra naar de zuidkust van Malta
is hemelsbreed nog geen 15 kilometer. Het verstedelijkte
noorden met het waterhoofd Valletta zet zich voorbij Qormi
niet voort. Het gaat over in een dunbevolkt hoogland met
traditionele, in een kwadrant gebouwde farms met een binnenplaats
als een moederschoot. Tegen de lage heuvels liggen terrassen
die moeizaam worden bewerkt. Op deze hoogte ligt alles er
zomers verlaten en verdort bij. Pas in de winter en het
vroege voorjaar wanneer de meeste regen valt, zijn de boeren
op het land te vinden. Veel oude boerderijen zijn door buitenlanders
opgekocht en smakeloos gemoderniseerd, ze vormen stenen
stoorzenders in een oeroud en harmonieus landschap.
Het hoogland stopt abrupt in het zuiden, hoog boven de groene
deining van de Middellandse Zee. De zuidelijke rotskust
biedt op enkele plaatsen na, zoals bij de Blue Grotto, niet
of nauwelijks mogelijkheden voor watersport of ander vertier.
Stranden zijn er niet en slechts op enkele plaatsen kan
men met veel moeite afdalen naar zee. De grootste aantrekkingskracht
schuilt in de ongereptheid van het sterk geërodeerde
landschap, zijn weidsheid en het zachtmoedige karakter van
de globigerine kalkrotsen waar doorheen veel hardere aders
lopen van koraalsteen.
Fascinerend is ook de 'stille stad' Mdina. Aanpalend ligt
Rabat, hoofdstad in de tijd van de Antieken. U kunt er de
vermaarde catacomben en het Romeins Museum bezoeken. Bij
een tocht door dit door de zon geteisterde land met zijn
wit uitgeslagen rotsbodem, stuit u tussen Rabat en de kust
op een groene oase: Buskett Gardens.
Marsaskala Bay, St. Thomas Bay en
Marsaxlokk Bay
De contouren van de oostkust van Malta zijn grillig. Het
gebied doet nog het meeste denken aan een Noorse fjordenkust:
ongerept landschap, diep het land instekende baaien, steile
rotsen waarop het heldere, blauwgroene water in een waaier
van wit schuim stukslaat. Dit kustgebied telt verschillende
baaien. De drie belangrijkste zijn de Marsaskala Bay, St.
Thomas Bay en Marsaxlokk Bay. Deze laatste is de grootste
en wordt in het noorden beschermd door het Delimare Schiereiland
dat vooral vanaf het Delimara Lighthouse een bijzonder mooi
uitzicht biedt. Benghisa Point sluit de Marsaxlokk Bay in
het zuiden af.
In deze enorme natuurlijke vluchthaven hebben waarschijnlijk
ook de eerste bewoners hun toevlucht gezocht en zijn er
aan land gegaan, niet ver van hier het binnenland in ligt
G˜ar-Dalam, de 'Grot der Duisternis', bakermat van
de Maltezer beschaving. Op het Delimara Schiereiland bevindt
zich een neolitische ruïne, in Tas-Sil. Deze wordt
toegeschreven aan de Feniciërs. Ook de Romeinen hebben
langs de baai, even buiten Borg in-Nadur, een nederzetting
gehad.
De hele kuststrook wordt bijeengehouden door een netwerk
van smalle, stille en vaak slecht onderhouden asfaltwegen.
Ze lenen zich echter bij uitstek voor het maken van dagtochten.
De belangrijkste plaatsen waar onder de meeste havenstadjes
zijn vanuit Valletta en de noordelijke toeristenplaatsen
over goede doorgaande wegen bereikbaar, ook per openbaar
vervoer. De beste zwem- en watersportmogelijkheden vindt
u langs St. Thomas Bay en Pretty Bay (zandstrand), terecht
populair is Peter's Pool gelegen aan de zeezijde van het
schiereiland Delimare dat Marsaxlokk Bay in het oosten afsluit.
Gozo
Gozo (of G’awdex zoals de Gozitanen zeggen) is met
een oppervlakte van 42 km² in grootte het tweede eiland
van de Maltezer Archipel. Op het eerste gezicht lijkt het
landschappelijk en cultureel een simpele voortzetting van
het hoofdeiland Malta. Niet meer dan een stukje van dezelfde
legpuzzel, een klein half uur varen vanuit Cirkewwa in noordelijke
richting. De verschillen tussen de beide eilanden zijn echter
groot. Wat direct opvalt is de kleur van het eiland. Naarmate
de oversteek van de 6,5 km brede Camino-kanaal vordert met
een van de ooit in Nederland gebouwde veerboten, transformeert
het afstandelijke grijs-gele silhouet in een aanlokkelijk
groen. Dicht onder de kust zijn goed de tegen de heuvels
aangelegde terrassen te onderscheiden waarop elk jaar weer
de oogst wordt bevochten. Van de weinige vruchtbare aarde
lijkt elke vierkante meter dankbaar te worden benut. Ondanks
de primitieve middelen waarmee dat gebeurt en waarbij hak
en ezelskar de hoofdrol spelen, geldt Gozo voor de Maltezen
als de 'groentetuin' en 'boomgaard' van de archipel. Er
kan op het eiland meermalen per jaar worden geoogst doordat
de natuurlijke waterbekkens beter zijn dan op Malta waar
de boeren voortdurend kampen met een tekort aan zoet water.
Gozo is ook het eiland van de gbejniet, de befaamde Maltezer
geitekaas.
Om strategische redenen zijn in het verleden de dorpen op
Gozo gebouwd op de vlakke toppen van de lage heuvels. Ze
kleuren al naar gelang de stand van de zon van honinggeel
tot amandelbruin. De flauwe wind over het eiland voert op
het heetst van de dag geen enkel geluid aan. De kustlijn
is steiler en ruiger dan van het moedereiland met op slechts
enkele plaatsen, zoals bij Marsalforn, Ramla Bay en Xlendi
Bay, stranden.
Het centrum daarvoor op het eiland is Sannat, dat aan de
zuidkust ligt. Onbewust voorzichtig lopend om de serene
rust in dit dorp niet te verstoren, tref je aan de schaduwkant
van vrijwel elke straat een aantal kantwerksters aan. Veel
inwoners verdienen echter hun brood op Malta en pendelen
dagelijks tussen beide eilanden. Ze zouden er overigens
voor geen goud willen wonen. De Gozitanen hoeven niet zo
nodig te worden opgestuwd in de vaart der volkeren. Voor
hen geen jachtig leven, geen verkeerslawaai, geen denderende
vrachtwagens, geen dalende vliegtuigen. Op Gozo heerst slechts
rust als er niet gefeest wordt en kan alles wachten tot
morgen.
Gozo heeft de toerist die de hele dag bezig moet worden
gehouden, weinig meer te bieden dan een dagje sightseeing
langs prehistorische tempels en de citadel van Victoria.
Wie de Spaanse of Italiaanse kust gewend is zal zich op
Malta misschien minder thuis voelen, maar op Gozo zeker
in vertwijfeling raken. Hoewel ook dit eiland over een superdisco
beschikt. Gozo is vooral bestemd voor hen die iets meer
in hun bagage hebben dan alleen een zwembroek en factor
4. Bij voorbeeld de Odyssee. Waar kan men die beter herlezen
dan op de plaats waar volgens de Maltezer overlevering Odysseus
door Calypso zeven jaar in liefde werd vastgehouden. Daarvoor
staan enkele schitterende, in lokale stijl gebouwde hotels
en farmhouses ter beschikking die het eiland nog aantrekkelijker
maken voor wie zich een paar weken ver van elk stads- en
toeristisch gedruis wil terugtrekken.
Comino
Iedereen die van watersport houdt moet ooit eens naar Comino.
Dit kleie eiland van amper 2,5 vierkante kilometer staat
helemaal in het teken van zwemmen, snorkelen, duiken, windsurfen
en dagdromen in de zon. Het water is er kristalhelder, en
het strand is er volledig veilig, zelfs voor de kleinste
kinderen. Er bestaat geen verkeer, lawaai en het overgrote
deel van het jaar is het eiland bedekt met wilde bloemen
en thijm.
Melliea Bay en St. Paul's Bay
Het betrekkelijk vlakke hoogland van het hoofdeiland Malta
gaat in westelijke richting vrij plotseling over in een
sterk geaccidenteerd landschap. Het wordt in het noordwesten
door twee diep het land instekende baaien onderbroken: de
Melliea Bay en St. Paul's Bay, beide belangrijke toeristengebieden.
Door dit deel van het eiland lopen als plooien in een stof
van zuid naar noord lage bergruggen. Ze bereiken op veel
plaatsen een hoogte van ca.150 meter boven de zeespiegel.
Tussen deze kale langgerekte kalksteenformaties liggen dalen
die aan beide zijden op veel plaatsen uitlopen in zandstranden.
Steil uit zee oprijzende rotsen, beschutte baaien en vlakke
zandstranden spelen een spel met als uitkomst een magistrale
kustlijn die het zuidwesten en het noordwesten met elkaar
verbindt. Populair is ook het lange zandstrand van het eerder
genoemde Melliea Bay aan de noordwest kant van het eiland.
Zandstranden vindt u ook helemaal op de noordelijke kop
van het eiland, langs de noordzijde van een grillig gevormde
landtong die veel weg heeft van een hanenkam.
|
MALTA