Marokko
is het meest exotische land van Noord-Afrika. Wie het land
bezoekt zal onder de indruk zijn van de prachtige koningssteden,
met hun labyrinten van markten en lemen woonwijken waar
de Afrikaanse en Arabische culturen samensmelten tot een
bont geheel. Marrakech, Fes en Meknes behoren tot de meest
oriëntaalse steden ter wereld, die hun gelijken hooguit
vinden in Caïro of Damascus.
De soeks (markten) zijn ware schatkamers vol kleurig geschilderd
aardewerk, kunstig gesneden houtsnijwerk, kostbare tapijten
en zware zilveren sieraden. Maar je kunt er ook scherpe
specerijen vinden en zoete parfums, illegaal ivoor of pantervellen,
die traditioneel door de Sahara per kameelkaravaan uit Timboektoe
werden aangevoerd, meestal in ruil voor zout en tot honderd
jaar geleden samen met zwarte slaven. De islam zwaait hier
de scepter en vijfmaal per dag is de lucht zwanger van de
oproep tot het gebed, de oproep om diep te buigen voor Allah.
Maar Marokko biedt veel meer. De zuidelijke
stranden van de 3500 kilometer lange kust hebben het hele
jaar door een aangenaam klimaat. Tegelijkertijd bestaat
een derde deel van het land uit bergen en hoogvlakten met
een tiental pieken boven de 4000 meter. In deze gebieden
kun je ’s winters skiën en ’s zomers kun
je er trektochten maken.
Wie met een landrover echt diep de Hoge Atlas in gaat, komt
terecht in Berberdorpen waar het vervoer nog per ezel gaat
en het leven een eenvoud en rust kent alsof we niet zijn
aanbeland in het derde millennium.
Klimaat
Marokko kent een grote verscheidenheid aan klimaatzones.
De noordkust wordt gekenmerkt door een mediterraan klimaat
met warme, droge zomers en zachte, natte winters. De Atlantische
kust kent een warm zeeklimaat met beperkte neerslag door
het hele jaar. De hogere bergstreken kunnen met name in
de winter behoorlijk koud worden en er zijn dorpen waar
’s winters tot -20 C wordt geregistreerd. ’s
Zomers zijn de dagen in de bergen heet en de nachten aangenaam
fris. Het zuiden van het land, zowel Marrakech als het land
achter de Hoge Atlas, heeft een woestijnklimaat met zeer
beperkte neerslag, hete zomers en grote temperatuurverschillen
tussen dag en nacht.
Cultuur
‘La ilaha illa Allah. Muhammudu rasulu Allah.’
‘Er is niets goddelijks behalve God. Mohammed is zijn
profeet.’ Dit is de geloofsbelijdenis, de shahada,
de eerste en belangrijkste van de vijf pilaren of verplichtingen
van de islam, de godsdienst van Marokko. Het woord ‘islam’
betekent letterlijk ‘overgave aan de wil van God’.
Vijfmaal per dag moet de islamiet bidden en hij spreekt
dan de shahada uit. Voorafgaand aan het gebed worden eerst
gezicht, voeten en armen gereinigd. Het ritueel van het
bidden, de salat, is de tweede pilaar. Vanaf de minaret
wordt aangekondigd wanneer het tijd is voor de salat. De
overige drie verplichtingen of pilaren zijn het geven van
aalmoezen aan de armen ofwel de plicht tot zakat, het vasten
tijdens de heilige maand ramadan, saum genaamd, en de hadj,
de bedevaart naar Mekka. Deze vijf pilaren of verplichtingen
staan in de koran, de heilige schrift van de islam, die
in de 6e eeuw werd opgetekend door de profeet Mohammed.
Feestdagen en evenementen
Belangrijke feesten worden opgeluisterd door rondedansen,
waarbij vrouwen en mannen aparte kringen vormen. De dansmuziek
is een eentonige herhaling van eenvoudige melodieën,
vaak in de vorm van vraag en antwoord, waarbij de kring
herhaalt wat de voorzanger zingt. Ondertussen wordt de intensiteit
van de muziek wel gestaag opgevoerd door versterking van
het volume of een geleidelijke versnelling van het ritme.
Gaandeweg gaan de dansers geheel op in de muziek en vormen
van trance zijn niet ongebruikelijk.
Marokko kent een aantal feesten die op gezette
tijden elk jaar terugkomen, meestal omdat het seizoensgebonden
oogstfeesten zijn. De precieze data variëren enigszins;
u kunt het beste informeren bij de toeristenbureaus. Daarnaast
zijn er nog de nationale feestdagen. Deze hebben een vaste
data in onze jaartelling.
Taal
Marokko telt naar schatting 29 miljoen mensen. Zo’n
40 procent van hen behoort tot de Berbers en heeft een Berber-dialect
als moedertaal. De overigen spreken van huis uit Arabisch.
De Berber-dialecten hebben drie overeenkomsten: ze zijn
verwant aan de Oud-Egyptische taal, kennen alleen een orale
traditie en geen schrift, en ze worden overwegend gesproken
door mensen die in of achter de bergen wonen.
Berbers uit de Rif verstaan geen Berbers uit het zuiden
en zelfs over kleinere afstanden kunnen de dialecten zo
verschillen dat men zijn toevlucht moet nemen tot het Arabisch
om een gesprek te voeren. Over het algemeen wordt een driedeling
aangehouden in het palet van tientallen Berber-dialecten.
In het Rif-gebergte wonen Zenata-Berbers of Kabylen, tot
wie ook het merendeel van de Berbers in Noord-Algerije en
Tunesië behoren. Ze spreken een dialect dat Tarafit
wordt genoemd. Hier tref je ook mensen met blauwe ogen en
in de kindertijd blonde haren aan. Het is een teken dat
de Berbers etnisch gezien geen eenduidige achtergrond hebben.
Daarnaast heb je de Chleuch, de Berbers
van de westelijke bergketens van de Hoge Atlas en het Anti-Atlas-gebergte.
Hun taal wordt het Taschelhit genoemd. De derde hoofdgroep
is die van de Sanhadja’s of Berabers. Deze van oorsprong
nomadische groep is verwant aan de Toearegs, de blauwe mannen
die tot op heden de Sahara doorkruizen op hun kamelen. De
Berabers bewonen de Midden-Atlas en het oostelijk deel van
de Hoge Atlas, alsmede de oases langs de woestijnrand, die
ze delen met Arabische stammen. Hun taal wordt het Tamazight
genoemd. Alle Berberdialecten zijn doorspekt met Arabische
woorden.
Eten
In Marokko wordt ’s middags en ’s avonds warm
gegeten. Zoals overal ter wereld worden lokale gerechten
het best bereid bij de mensen thuis en in Marokko hebt u
een redelijke kans daar een keer van te genieten. De goedkoopste
dis is de vullende maaltijdsoep harira, waarmee tijdens
de vastenmaand ramadan het eten begint na zonsondergang,
maar die verder ook het hele jaar op de menu’s prijkt
voor enkele dirhams. Het is ook een snelle maaltijd omdat
deze altijd klaarstaat. Veel etensstalletjes en kleinere
eetgelegenheden verkopen brochettes, spiezen met daaraan
gegrild vlees, worstjes, gehakt of lever van vooral geiten
en schapen. Dit wordt dan samen met frites en salade geserveerd.
Couscous en tajine zijn de meest typisch
Marokkaanse gerechten. Couscous is het nationale gerecht
van Marokko en ontbreekt dan ook nooit op feestelijkheden.
Het gerecht bestaat uit gestoomde tarwegries, kleine graankorreltjes
samen met een stoofpot van groenten, vlees (meestal lamsvlees)
en specerijen met veel kookvocht. Tajine is een stoofpot
van aardappelen,
verscheidende soorten groenten en vlees in de gelijknamige
aardewerken schotel, waarbij een hoge keramische kegel op
een ronde schaal staat. Door zijn hoogte circuleert de hete
lucht in de tajine, waardoor deze feitelijk werkt als een
oven.
Belangrijke feestgerechten zijn mechoui,
geroosterd lam, en pastilla, dat voornamelijk in Fes wordt
gegeten, een ovengerecht van duif en amandelen in dun bladerdeeg.
Als u deze gerechten in een restaurant wilt eten, zult u
ze in de regel een dag van tevoren moeten bestellen. Een
heerlijk gerecht dat sneller wordt bereid is de poulet au
citron, malse kip, gestoofd met olijven en citroenen.
Drinken
Het is het veiligst om mineraalwater uit flessen te drinken;
drink liever geen ongekookt kraanwater. Het kraanwater wordt
wel gechloreerd en is in de meeste grote steden inmiddels
wel drinkbaar, maar er zijn toch veel mensen die er last
van krijgen. Het water in Meknes is om onduidelijke redenen
een uitzondering op de regel. Sidi Ali of Sid Harazem zijn
twee veel voorkomende merken mineraalwater. Mineraalwater
wordt ook in kleine flesjes verkocht, dat is handig voor
in de dagrugzak. In een restaurant of hotel betaalt u al
gauw het dubbele. Koffie wordt met een glas water geserveerd.
Dat is vrijwel overal kraanwater.
Thee krijgt u voortdurend aangeboden. In
winkels om u op uw gemak te stellen en om de koop te vergemakkelijken
en elders overal waar u bij Marokkanen binnenkomt. Nana
of muntthee is de traditionele drank van het land. Het wordt
gezet van groene Chinese thee (meestal van het merk Gunpowder)
samen met verse muntbladeren en grote brokken suiker, die
het geheel mierzoet kunnen maken. Voor het maken van de
thee neemt men de tijd, het is een ceremonie die met een
zekere trots wordt verricht.
Alcohol is in de kleinere plaatsen vaak
niet te krijgen. Marokko is tenslotte een islamitisch land.
De weinige bars die zich richten op de Marokkanen zelf zijn
vaak moeilijk vindbare ‘zuipholen’ waar u mannen
zult zien zitten rond tafels vol met lege flessen. Marokkanen
die in dit soort gelegenheden drinken beperken zich meestal
niet tot een biertje. In de meeste hotels en restaurants
die zich richten op buitenlanders is bier en wijn verkrijgbaar.
De meest voorkomende biermerken zijn Stork en Flag, beide
lichte pilsen. De witte wijn uit Marokko is in de regel
simpel, licht en fruitig. Marokkaanse rode wijnen kunnen
nogal in kwaliteit verschillen, van prima tot ondrinkbaar.
Aanbevelenswaardig zijn onder andere Guerrouane (ook wit),
Valpierre (ook wit) en Cabernet du President.
Hotels
De Marokkaanse regering heeft een classificatiesysteem ingesteld
dat ook werkt als een prijsindicatie. Een geclassificeerd
hotel moet classificatie en prijs duidelijk vermelden bij
de receptie. De genoemde prijs staat vast. Onderhandelen
over de prijs kan wel, maar meestal alleen in het laagseizoen
en als u langer blijft. Voor Marokkanen geldt in de regel
een korting van 25 procent op de vermelde tarieven bij een
verblijf van minimaal twee nachten. Deze korting kunt u
in ieder geval ook voor uzelf bedingen!
Goedkope hotels en pensions
Veel onderkomens in Marokko vallen in deze categorie en
in elke plaats zijn wel goedkope hotels of pensions te vinden.
De prijs en kwaliteit in deze categorie varieert enorm,
maar hangen maar ten dele samen. Er is veel amateuristisch
geknoei aan de onderkant van de markt en veel plekken zijn
ronduit smerig. Meestal kunnen deze onderkomens niet van
tevoren geboekt worden. Deze overnachtingsmogelijkheden
worden vooral door reizende Marokkanen gebruikt. De aangegeven
goedkope adresjes in deze categorie zijn wel aanbevelenswaardig.
Wilt u in de medina van een stad slapen, dan bent u vaak
aangewezen op deze pensions.
Kamperen
Er zijn tal van campings in heel Marokko, maar de meeste
hebben slechte voorzieningen, liggen ver verwijderd van
de steden of bezienswaardigheden en worden slecht bewaakt.
Vaak zijn ze eigenlijk alleen echt geschikt voor campers
en caravans met eigen voorzieningen. Wie de bergen in wil,
kan vrij kamperen, hoewel het wel aan te raden is om vlak
bij een boerderij te gaan staan en uitdrukkelijk toestemming
te vragen en te vragen of de mensen willen toezien op de
tent als u weg bent.
Overige accommodaties
Er zijn verscheidene plaatsen waar bezoekers soms langer
blijven. Vooral langs de kust zijn er veel appartementen
te huur die in de zomervakantie door Marokkaanse families
worden betrokken maar in de rest van het jaar vaak leegstaan.
Tanger en Marrakech kennen ook te huren appartementen. In
de bergen bent u vaak aangewezen op gîtes: primitieve
berghutten, soms enkel met matrassen en dekens op de grond.
Autoverhuur
Marokko kunt u het beste ontdekken met de auto. Het land
heeft een uitstekend onderhouden wegennet dat reikt tot
in alle hoeken van het land. De verkeersdrukte is veel minder
dan we in de Benelux gewend zijn en in het algemeen wordt
er redelijk veilig gereden. Daarom is het een groot plezier
om in dit land rond te rijden. De bewegwijzering in het
land is afkomstig van de Fransen en komt in grote lijnen
overeen met de onze.
Het huren van een auto is eenvoudig en op
veel plaatsen mogelijk met prijzen die een kwart liggen
onder die in de Benelux. De internationale verhuurbedrijven
zijn in de regel iets duurder. Daar staat tegenover dat
het materieel in goede staat verkeert, goed verzekerd is
en er zijn meerdere adressen waar u tegen een meerprijs
een auto achter kunt laten. Op de grotere vliegvelden zijn
in de aankomsthal kantoortjes van de bekende verhuurbedrijven
zoals Herz, Avis en Euro-Rent.
Openbaar vervoer
De bussen kunnen worden onderverdeeld in CTM-bussen van
de Marokkaanse staat en bussen van privé-maatschappijen.
De CTM-bussen zijn modern, comfortabel met gereserveerde
plaatsen en leggen een traject in de regel met behoorlijke
snelheid af. Het nadeel is dat de frequentie niet zo hoog
is. De bussen van privé-maatschappijen gaan vaker,
maar stoppen ook vaker en kunnen overvol worden. De frequentie
is vaak hoger en voor belangrijke bestemmingen kunt u de
gok nemen op de bonnefooi naar het busstation te gaan. De
bussen van beide soorten vertrekken niet altijd vanaf hetzelfde
station.
Een goed alternatief voor de bus is de verzameltaxi
of grand-taxi. Dit zijn meestal oude Mercedessen of Peugeots
504, die zes tot zeven passagiers meenemen. De taxi’s
zijn, als ze eenmaal rijden, een stuk sneller dan bussen,
maar er zijn chauffeurs bij die erg weinig om het leven
lijken te geven vanaf het moment dat ze het gaspedaal hebben
gevonden.
Marokko heeft een aantal spoorwegen in het
noorden van het land, die de belangrijkste steden aldaar
met elkaar verbinden. Marrakech is de zuidelijkste plaats
met een spoorverbinding. De treinen zijn comfortabel en
rijden op tijd, maar de frequentie is laag, evenals de snelheid
op langere trajecten omdat er vaak wordt gestopt en overgestapt.
Er zijn twee klassen in de trein, maar ook de tweede klas
wordt zelden overvol. De belangrijkste diensten die worden
onderhouden zijn: Marrakech-Rabat via Casablanca, Oujda-Tanger
via Fes en Meknes. Wilt u met de trein van Marrakech naar
Tanger dan moet u meestal overstappen in Sidi Kacem, een
groot emplacement waar verschillende doorgaande treinen
op elkaar wachten.
Binnenlandse vluchten
Er is een uitgebreid netwerk van binnenlandse vluchten in
Marokko, dat verzorgd wordt door Royal Air Maroc. Er worden
vele steden aangevlogen onder andere Tanger, Fes, Rabat,
Casablanca, Marrakech, Ouarzazate en Agadir.
Praktische zaken
Douane en grensformaliteiten
Bij aankomst in Marokko krijg je zonder poespas een gratis
entreestempel waarmee je drie maanden in het land kunt verblijven.
Het enige wat nodig is, is een geldig paspoort. Maak van
de foto/naam-pagina van het paspoort een fotokopie en stop
deze elders in uw bagage. Verlies of diefstal van uw paspoort
kan anders behoorlijk vervelend worden.
Gezondheid
Het meest voorkomende gezondheidsprobleem naast verbranding
is diarree. Vakantiegangers worden er vaak door getroffen
als ze er net een paar dagen zijn. In de meeste gevallen
gaat het om een volstrekt onschuldig verschijnsel dat wordt
veroorzaakt door verandering in voedingsgewoonten, de hitte
of door onschuldige bacteriën waar het lichaam snel
afweer tegen opbouwt.
Medische diensten zijn in Marokko aangegeven
met een rode halve maan, het islamitisch equivalent van
het westerse rode kruis. Artsen en apothekers zijn in de
regel goed opgeleid en betrouwbaar. Frans is de taal bij
uitstek om met artsen en apothekers te communiceren.
Er zijn geen verplichte vaccinaties, behalve
wanneer men maximaal veertien dagen voor aankomst in Marokko
in een gebied is geweest waar gele koorts of cholera heerst.
Meestal raadt de GGD vaccinaties tegen tyfus, DTP en geelzucht
aan.
Geldzaken
De munteenheid van Marokko is de Marokkaanse dirham. De
dirham is onderverdeeld in 100 centimes. Muntgeld is er
in 5, 10, 20, en 50 centimes en 1, 5, 10 en 20 dirham en
er zijn biljetten van 5, 10, 50, 100 en 200 dirham. In de
grote steden zijn biljetten geen probleem, maar wie de oases
of kleine dorpjes in gaat kan beter niet alleen biljetten
van 200 dirham meenemen.
U kunt pinnen bij een van de vele geldautomaten
die het land inmiddels rijk is. Let wel op of er een symbool
op de automaat overeenkomt met die op uw kaart. Zorg dat
u voldoende dirhams hebt als u een paar dagen niet in een
grotere stad komt.
Verder kunt u eurocheques meenemen. Ze zijn
gemakkelijk inwisselbaar en beschermd tegen diefstal. Girobetaalkaarten
en natuurlijk cash Nederlandse guldens zijn in de toeristencentra
inwisselbaar. U kunt ook geld opnemen met uw creditcard,
maar dat is verhoudingsgewijs duur. Daarmee betalen in de
betere hotels, restaurants en het afrekenen in duurdere
souvenirwinkels kan natuurlijk wel.
Tijdsverschil
In Marokko is het een uur vroeger dan in Nederland en België,
behalve in de periode dat de zomertijd bij ons geldt, dan
is het twee uur.
|
MAROKKO